RIVM Publications Repository

Microplastics uit kleding en schoenen zijn een steeds groter probleem in het milieu. Deze kleine plastic deeltjes vervuilen oppervlaktewater, de lucht en de bodem en kunnen schadelijk zijn voor de natuur en gezondheid. Ze komen vrij bij het dragen, wassen en drogen (vooral bij de eerste beurten) van kleding en het dragen van schoenen.

De uitstoot van microplastics door kleding en schoenen was in Nederland in 2022 430 ton. Dat zal naar verwachting meer worden als er geen maatregelen worden genomen. Volgens het RIVM is het mogelijk om deze uitstoot te verminderen. Vier maatregelen lijken daarvoor het meest effectief.

Als eerste kunnen fabrikanten kleding maken die minder vezels verliezen. De tweede mogelijkheid is andere materialen te gebruiken die afbreekbaar zijn. Minder synthetische vezels betekent minder microplastics. Ten derde kan worden gestimuleerd dat mensen kleding langer gebruiken. Ten slotte kunnen consumenten vaker wasmachineprogramma's voor fijne was gebruiken. Synthetische kleding wordt daarmee schoon en slijt er minder door.

De eerste twee maatregelen hebben het meeste effect, maar een combinatie vanuit de hele keten levert nog meer op. Het is aan de partijen, zoals beleidsmakers en producenten van kleding of wasmachines, om dat samen te gaan uitwerken. Vrijwillige maatregelen hebben veel minder effect; wettelijke verplichtingen en duidelijke normen zijn nodig om het meeste effect te bereiken.

Het RIVM rekende alleen de uitstoot van microplastics uit kleding en schoenen uit. Er is niet gekeken naar de kosten van de maatregelen, of naar de effecten van andere productieprocessen en materialen op bijvoorbeeld klimaat.
Het RIVM beveelt aan om deze punten wel mee te nemen om het effect van maatregelen goed tegen elkaar te kunnen afwegen. Zo zijn voor kleding van katoen meer pesticiden en land nodig om katoenplanten te laten groeien. Een tweede aanbeveling is om dit onderzoek te gebruiken om te stimuleren dat betrokken partijen innoveren en samenwerken.

Het Nationaal Hitteplan omvat gedragsadviezen die kunnen helpen om gezondheidsklachten door hitte te voorkomen. Het RIVM onderzocht in welke mate mensen deze gedragsadviezen uitvoeren en welke factoren daarop van invloed zijn. We richtten ons op drie doelgroepen: zorgprofessionals, mantelzorgers, en ouderen (65+). Uit het onderzoek blijkt dat de gedragsadviezen een groot deel van deze doelgroepen bereiken. Over het algemeen vindt men de adviezen nuttig, vooral degenen die zorgen voor mensen met een kwetsbare gezondheid. Naarmate mensen meer overtuigd zijn van het nut, zijn zij ook meer geneigd de gedragsadviezen uit te voeren. Bij de uitvoering van sommige adviezen ervaren mensen barrières in de praktijk. In de kennisnotitie staan adviezen om de uitvoering van de gedragsadviezen te bevorderen en barrieres te verminderen.

Het consequentieonderzoek naar de invoering van Safeti-NL versie 9.2 liet zien dat het plaatsgebonden risico toeneemt voor giftige vloeistoffen. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft het RIVM gevraagd onderzoek te doen naar de verschillen tussen versie 8.3 en versie 9.2. Uit dit onderzoek blijkt dat de verschillen in het plaatsgebonden risico toe te schrijven zijn aan een modelverbetering in Safeti-NL versie 9.2. In versie 8.3 van Safeti-NL werden lage concentraties van een giftige stof niet meegenomen in de berekening van de letaliteit (dodelijkheid) en dus het risico. Vanaf versie 8.5 (en dus ook in 9.2) is dat wel het geval.